• Przegląd wybranych orzeczeń podatkowych z 2019 roku

    Praktyczne stosowanie przepisów prawa podatkowego nierzadko prowadzi do sporów między podatnikami a fiskusem, które często znajdują rozstrzygnięcie na drodze sądowej, stanowiącej ostatnią „linię obrony” interesów podatnika. Wchodząca w zakres właściwości sądów administracyjnych kontrola działalności administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach. Instytucja ta jest niezbędna w demokratycznym państwie prawa, bowiem umożliwia ona weryfikację rozstrzygnięć przez niezależny i niezawisły organ państwowy.

    Niejednokrotnie, orzeczenia wydane w pierwszej instancji przez Wojewódzkie Sądy Administracyjne różnią się od stanowiska zaprezentowanego przez organy podatkowe. Wówczas istotne znaczenie co do ostatecznej wykładni przepisów mają rozstrzygnięcia Naczelnego Sadu Administracyjnego. Ponieważ orzecznictwo pełni ważną rolę w prawie podatkowym, poniżej przedstawione zostały wybrane rozstrzygnięcia sądów administracyjnych, które zapadły w tym roku.

    Opodatkowanie wypłaconego odszkodowania

    W wyroku z dnia 8 stycznia 2019 r. (sygn. akt II FSK 3612/16) NSA odniósł się do podatkowego charakteru odszkodowania wypłacanego przez ubezpieczyciela. Stwierdził on, że odszkodowanie takie (…) nie jest zwrotem poniesionego wcześniej wydatku w rozumieniu art. 12 ust. 4 pkt 6a) u.p.d.o.p., lecz należnością z tytułu umowy ubezpieczenia. Zgodnie natomiast z treścią przytoczonego przepisu: do przychodów nie zalicza się zwróconych innych wydatków niezaliczonych do kosztów uzyskania przychodów. W konsekwencji, otrzymane odszkodowanie wynikające z polisy ubezpieczeniowej kwalifikować należy jako przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych.

    Przedwczesne faktury zaliczkowe nie są pustymi fakturami

    WSA w Rzeszowie w nieprawomocnym wyroku z dnia 24 stycznia 2019 r. (sygn. akt I SA/Rz 1130/18) nawiązał do tzw. pustych faktur, uregulowanych w art. 108 ustawy o VAT. Z przepisu tego wynika obowiązek zapłaty podatku wykazanego na wystawionej fakturze, zwłaszcza gdy nie dokumentuje ona rzeczywiście dokonanej transakcji. W niniejszej sprawie dotyczącej faktury zaliczkowej sąd skonstatował, że skoro odnosi się ona (…) do rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, które podlegają opodatkowaniu, to samo jej wystawienie w sposób niezgodny z przepisami (przedwcześnie) nie rodzi obowiązku zapłaty podatku na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT. Takiej przedwcześnie wystawionej faktury nie można więc uznać za „pustą”, to jest oderwaną od realnych zdarzeń gospodarczych, przy której obowiązek zapłaty podatku wiąże się z samym tylko faktem wystawienia faktury. Nie jest zatem konieczne odprowadzanie podatku VAT z wcześniej wystawionej faktury, gdyż obowiązek podatkowy powstaje w momencie otrzymania zaliczki.

    Zakres ochrony interpretacji indywidualnej

    NSA poruszył także kwestię mocy ochronnej interpretacji podatkowych. W wyroku z dnia 28 stycznia 2019 r. (sygn. akt I FSK 293/17) wskazał, że (…) wyrażona w art. 14k § 1 O.p. zasada nieszkodzenia, jako mająca swoje źródło w konstytucyjnej zasadzie zaufania do organu, realizuje gwarancyjny charakter interpretacji podatkowych (…), a jakiekolwiek odstępstwo od niej (…) powinno być zatem wyjątkiem a nie regułą. W każdym innym przypadku narusza to zasadę pewności co do stosowania prawa. Niedopuszczalna jest więc próba podważenia w postępowaniu wymiarowym wydanej uprzednio interpretacji podatkowej, poprzez stwierdzenie, że opisany we wniosku stan faktyczny różni się od stanu rzeczywistego.

    Potwierdzenie odbioru korekty

    Według oceny NSA, wyrażonej w wyroku z dnia 5 lutego 2019 (sygn. akt I FSK 230/17), uzyskanie zwrotnego komunikatu (w postaci tzw. autorespondera) o doręczeniu wiadomości e-mail zawierającej fakturę korygującą w wersji elektronicznej jest wystarczającym potwierdzeniem jej otrzymania, o którym mowa w art. 29a ust. 13 ustawy o VAT. W świetle wykładni tego przepisu, wymaganie przez organy, aby w dobie elektronicznego wystawiania i przesyłania faktur i faktur korygujących, spółka posiadała dokumenty potwierdzające datę odbioru faktury korygującej przez kontrahenta (…) jest zbyt daleko idące. NSA zastrzegł jednak, iż (…) brak otrzymania komunikatu zwrotnego o dostarczeniu wiadomości przy równoczesnym braku otrzymania komunikatu o błędzie w procesie dostarczania wiadomości (e-mail) (…) nie może być równoznaczny z doręczeniem faktury korygującej kontrahentowi.

    Ulga na złe długi a zbycie wierzytelności

    Przedmiotem rozstrzygnięcia NSA z dnia 26 lutego 2019 r. (sygn. akt I FSK 45/17) była ulga na złe długi przy sprzedaży wierzytelności. Sąd dokonując wykładni art. 89a ust. 4 ustawy o VAT przy uwzględnieniu zasady proporcjonalności i neutralności podatku od towarów i usług stwierdził, że w przypadku zbycia wierzytelności w jakiekolwiek formie po dokonaniu korekty w formie ulgi na złe długi (…) wierzyciel obowiązany jest do zwiększenia podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego w rozliczeniu za okres, w którym należność została zbyta – z uwzględnieniem proporcji, w jakiej otrzymana z tytułu sprzedaży kwota ma się do kwoty dokonanej korekty.

    Reklama a reprezentacja

    WSA w Gdańsku, w wyroku z dnia 26 lutego 2019 r. (sygn. akt I SA/Gd 1068/18), stanął po stronie fiskusa w problematycznej kwestii zacierania się różnić między reprezentacją a reklamą. Według sądu, jakkolwiek organizacja szkoleń i wizyty u kontrahentów (…) mają wiele cech charakterystycznych dla reklamy, ponieważ podczas tych wydarzeń wskazywane są zalety prezentowanych samochodów, klienci zachęcani są do ich zakupu, każdy z uczestników otrzymuje pakiet materiałów reklamowo-promocyjnych zawierający ulotki i prospekty reklamowe spółki oraz oferowanych przez nią marek samochodów oraz poszczególnych modeli jak również gadżety reklamowe i upominki, to jednak całokształt tych wydarzeń oraz ich charakter ma przede wszystkim na celu budowanie pozytywnej relacji z partnerami handlowymi. Są to zatem wydatki o charakterze reprezentacyjnym, wyłączone z kosztów uzyskania przychodu. Orzeczenie jest nieprawomocne, niewykluczone jest więc korzystne dla podatnika rozstrzygnięcie  NSA.

    Kara umowna w KUP

    W wyroku z dnia 27 marca 2019 r. (sygn. akt II FSK 292/16) NSA potwierdził dopuszczalność zaliczania do kosztów podatkowych kary umownej za odstąpienie od umowy najmu. Możliwe to będzie w sytuacji, gdy (…) decyzja o rozwiązaniu umowy podyktowana była względami ekonomicznymi – ograniczono w ten sposób powstanie straty finansowej, gdyż przewidywane nakłady na remont lokalu, zakup wyposażenia powiększone o przewidywaną różnicę pomiędzy osiąganymi przychodami ze sprzedaży w lokalu handlowym a kosztami jego funkcjonowania wielokrotnie przewyższyłyby wartość naliczonej kary umownej. Zasadne jest zatem, aby kara tego rodzaju stanowiła koszt, gdyż jej zapłata (…) pozwoliła na uzyskiwanie dochodów i kontynuację działalności.

    Należyta staranność (dobra wiara)

    NSA, w wyroku z dnia 5 kwietnia 2019 r. (sygn. akt I FSK 818/17) podtrzymał prezentowane dotychczas poglądy dotyczące zagadnienia należytej staranności, utożsamianej z tzw. dobrą wiarą. Jest to występujący w podatku VAT (…) stan świadomości podatnika i związana z tym powinność oraz możliwość przewidywania określonych zdarzeń, że uczestniczy w działaniach prowadzących do wyłudzenia nienależnego zwrotu podatku. Aby działać w „złej wierze” podatnik nie musi mieć świadomości, że swoim działaniem (zaniechaniem) narusza prawo, ale także jeżeli w danych okolicznościach może i powinien taki stan przewidzieć (wina w postaci niedbalstwa). Co istotne, (…) „w złej wierze” jest ten, kto wie (ma pozytywną wiedzę) o istotnym i rzeczywistym stanie faktycznym, a także ten, kto takiej wiedzy nie posiada wskutek swego niedbalstwa (…).

    Stosowanie się utrwalonej praktyki podatkowej

    Istotną konstatację przedstawił NSA w wyroku z dnia 17 kwietnia 2019 r. (sygn. akt I FSK 494/17). Wynika z niego, że stosownie się do utrwalonej wykładni i praktyki organów podatkowych nie powinno szkodzić podatnikowi w przypadku zmiany uprzednio ukształtowanego stanowiska organu. W szczególności, niedopuszczalne jest żądanie zapłaty podatku, który nie był naliczany w oparciu o uzasadnione przekonanie podatnika o braku takiej konieczności. Wyrażona w art. 121 Ordynacji podatkowej zasada zaufania (…) opierająca się na zasadzie pewności prawa, powinna chronić podatnika, który w zaufaniu do wydawanych przez Ministra Finansów interpretacji co do zakresu opodatkowania wykonywanych usług oraz sformułowanych w oparciu o nie warunków przetargu przez centralny organ państwowy podpisał długoterminowy kontrakt obligujący go do opodatkowania wykonywanej usługi w sposób, którego prawidłowość potwierdził właściwy dla niego organ podatkowy, po czym – z uwagi na zmianę stanowiska Ministra Finansów – został uznany przez ten organ za wadliwy.

    Dokumentowanie usług niematerialnych

    Zupełnie odmienne podejście do dokumentowania usług niematerialnych przedstawił w prawomocnym wyroku z dnia 18 lipca 2019 r. (sygn. akt ) WSA w Gliwicach. Jego zdaniem (…) nie mają oparcia ani w przepisach ogólnego prawa podatkowego, ani w unormowaniach z zakresu podatku od towarów i usług tezy, że na stronie postępowania podatkowego ciąży obowiązek posiadania materialnych dowodów potwierdzających wykonanie poszczególnych usług niematerialnych, a w sytuacji, gdy takich dowodów nie przedstawi, organ podatkowy jest uprawniony do wyciągnięcia z tego skutków podatkowych niekorzystnych dla podatnika. Sąd nie zgodził się z twierdzeniem, (…) że dla zabezpieczenia własnych interesów, przedsiębiorca powinien zgromadzić inne niż faktury, dowody wykonania usług niematerialnych, np. zdjęcia, wizualizacje, opracowania planów marketingowych i inne szczegółowe dowody realizacji zlecenia odpowiadające szczegółowym postanowieniom umów. Niniejsze orzeczenie jest o tyle istotne, gdyż różni się od linii orzeczniczej NSA, uznającej słuszność podejścia fiskusa w kwestii dokumentowania usług niematerialnych, innymi niż faktura dowodami potwierdzającymi faktyczne wykonanie świadczenia. 

    Podsumowując, w 2019 roku wydanych zostało wiele orzeczeń prezentujących nowe podejście sądów administracyjnych. Nie zabrakło też rozstrzygnięć potwierdzających dotychczas ukształtowaną linię orzeczniczą. Jakkolwiek, stanowiska NSA są kluczowe i pożądane dla właściwego rozumienia norm prawa podatkowego, to jednak z uwagi na różniące się indywidualne stany faktyczne, niemożliwe jest dokonanie uniwersalnej wykładni przepisów podatkowych.

    autor: Jakub Kittler, mł. konsultant ds. podatków data: 23.12.2019

Aby otrzymać bezpłatny dostęp do Informatora Podatki 2020 zapisz się do naszego newslettera:




Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Business Tax Professionals sp. z o.o. sp. k. z siedzibą we Wrocławiu (50-304), przy ul. Słonimskiego 6 (dalej BTP). Czytaj więcej [...]

* pole wymagane