• Jak obronić się przed pandemią w okresie rozliczeń podatkowych?

    Niewątpliwie pandemia koronawirusa stanowi sytuację bez precedensu. Przede wszystkim koronawirus SARS-CoV-2 wywołujący chorobę COVID-19 stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia, jednak swoje żniwo zbiera również w biznesie – wśród przedsiębiorców i firm. Podmioty te z uwagi na dynamikę wydarzeń ostatnich dni oraz panujący obecnie chaos informacyjny znalazły się w nowej rzeczywistości, w której narażone są na przestoje i straty. Wśród doniesień medialnych słychać ogólne założenia przygotowywanego przez Rząd pakietu „tarczy antykryzysowej”, który w związku z zagrożeniem epidemicznym w Polsce ma wspomóc gospodarkę i przedsiębiorców. Na chwilę obecną nie przedstawiono jednak żadnego projektu konkretnego aktu prawnego, który miałby ww. założenia wprowadzić w życie; nie ma również pewności co do ostatecznego kształtu proponowanych rozwiązań – natomiast terminy nadal biegną.

    Co zatem z upływającymi już za chwilę terminami rozliczeń podatkowych?

    W oczekiwaniu na wejście w życie propozycji rządowych, poniżej prezentujemy podstawowe informacje nt. dostępnych już dziś rozwiązań podatkowych, które mogą być wykorzystane przez podatników na podstawie aktualnych przepisów prawnych.

    1. Odliczenie straty podatkowej

    Każdy podmiot (przedsiębiorca lub firma) może obniżyć osiągnięty dochód o poniesioną w latach ubiegłych stratę podatkową. Warto pamiętać, że od 2020 r. podatnicy mogą rozliczać straty podatkowe na korzystniejszych zasadach.

    W przypadku strat powstałych przed 2019 r., są one rozliczane jeszcze na starych warunkach, tj.  podatnicy mają prawo obniżyć dochód uzyskany z danego  źródła w  najbliższych  kolejno  po  sobie następujących pięciu latach podatkowych, z tym że kwota obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50% wysokości tej straty.

    Z kolei do strat powstałych już w 2019 r. (i w kolejnych latach), zastosowanie znajdą znowelizowane w tym zakresie przepisy. Zgodnie z nimi podatnicy będą mogli obniżyć dochód uzyskany z danego źródła w jednym z najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych o takie straty jednorazowo (do kwoty nieprzekraczającej 5 mln. zł) ; nieodliczona kwota podlega rozliczeniu w pozostałych latach tego pięcioletniego okresu, z tym że kwota obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50% wysokości tej straty.

    Co istotne, podatnik może potrącać poniesioną stratę już na poziomie odprowadzanych zaliczek na podatek – nie musi zatem czekać z rozliczeniem straty do końca roku podatkowego.

    2. Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych

    Zgodnie z art. 67a OP, w wyjątkowych sytuacjach podatnik może wnioskować m.in. o odroczenie terminu płatności podatku lub rozłożenie zapłaty podatku na raty, odroczenie lub rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę czy nawet o umorzenie zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej.

    Organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych:

    • które nie stanowią pomocy publicznej, czyli gdy pomoc udzielona przez Państwo nie zakłóca lub nie grozi zakłóceniem konkurencji oraz nie wpływa na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi UE. Taki charakter może mieć ulga dla przedsiębiorcy, który działa wyłącznie na rynku lokalnym,
    • które stanowią pomoc publiczną, czyli wpływa na zakłócenie wymiany handlowej, (np. ulgi dla eksporterów),
    • które są pomocą de minimis – ulga nie stanowi pomocy publicznej, ponieważ jej wysokość mieści się w ustalonym limicie.

    Ogólnymi przesłankami udzielania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych są ważny interes podatnika lub interes publiczny. Podatnik w składanym do organu podatkowego wniosku powinien zatem wskazać okoliczności, które (zdaniem tego podatnika) uzasadniają jego ważny interes lub interes publiczny.

    Przepisy podatkowe nie zawierają jednoznacznych definicji tych pojęć. W uproszczeniu można jednak powiedzieć, że ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Będzie to np. utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku. Natomiast ważny interes publiczny to sytuacja, gdy np. zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie w stanie zaspakajać swoich potrzeb materialnych. Ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny, to zatem dosyć pojemne pojęcia.

    Ewentualne skutki pandemii koronawirusa jak najbardziej powinny być podstawą wykazania ważnego interesu podatnika (np. pracownicy zachorowali, zostali objęci kwarantanną lub podjęli opiekę nad dziećmi, w skutek czego podatnik utracił możliwość zarobkowania) lub ważnego interesu publicznego (np. zapłata podatku w ustawowym terminie spowodowałaby trudności z wypłatą wynagrodzeń pracownikom, przez co staliby się przykładowo beneficjentami pomocy społecznej lub w ogóle utraciliby zatrudnienie, co z kolei spowodowałoby konieczność wypłaty przez Państwo zasiłków dla bezrobotnych).

    Z praktyki wynika, że organy podatkowe co do zasady wymagają, by podatnik posiadał i przedstawił dokumenty (projekcje finansowe, stan konta, bilans itp.) potwierdzające wskazywane przez niego we wniosku okoliczności ważnego interesu podatnika (czyli nie tylko sam fakt wystąpienia stanu epidemicznego, ale jego konkretny wpływ na danego podatnika).

    Aby ubiegać się o powyższe ulgi należy złożyć wniosek do właściwego organu podatkowego. Wniosek można złożyć listownie bądź elektronicznie. W “normalnych” warunkach możliwe jest także złożenie wniosku podczas wizyty w urzędzie, jednak w obecnej sytuacji, z uwagi na zamknięte urzędy skarbowe nie jest to możliwe.

    Wniosek o odroczenie terminu zapłaty danego podatku lub rozłożenie jego zapłaty na raty, należy złożyć przed upływem terminu do zapłaty.

    Należy jednak pamiętać, że decyzja o przyznaniu ulgi jest uznaniowa – to urząd ostatecznie decyduje, czy przyzna prawo do zapłaty należności w późniejszym terminie – nie ma zatem gwarancji, że taka ulga zostanie przyznana. Każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie. W praktyce organ podatkowy przed przyznaniem ulgi może chcieć np. zweryfikować sytuację majątkową podatnika.

    W myśl obecnie obowiązujących przepisów (patrz. art. 57  § 1 OP), m.in. w związku z odroczeniem terminów płatności podatku lub zaległości podatkowej, w decyzji dotyczącej podatków stanowiących dochód budżetu państwa, organ podatkowy ustala co do zasady tzw. opłatę prolongacyjną. W doniesieniach medialnych pojawiają się informacje, że opłata ta ma zostać zniesiona na mocy ww. pakietu przygotowywanego przez Rząd (nie wiadomo czy zniesienie tej opłaty będzie obejmowało również wnioski złożone przed uchwaleniem nowych przepisów).

    Ponadto, jak wynika z komunikatu zamieszczonego na stronie internetowej Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 11.03.2020 r.:

    W sytuacji negatywnych skutków finansowych dla przedsiębiorców wynikających z epidemii koronawirusa urzędy skarbowe będą brać pod uwagę te szczególne okoliczności przy rozpatrywaniu wniosków dotyczących przyznania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych (odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty, umorzenia zaległości podatkowych itp).

    Wnioski składane przez przedsiębiorców w trybie art. 67a i art. nast. Ordynacji podatkowej będą rozpatrywane w pierwszej kolejności..

    3. Ulga na złe długi – VAT, CIT, PIT

    Jednym ze skutków rozprzestrzeniającego się koronawirusa  może być również powstawanie zatorów płatniczych. W tym celu warto pamiętać o instytucji ulgi na złe długi, która od 1 stycznia 2020 r. dostępna jest także na gruncie podatków dochodowych.

    Ulga ta stanowi prawo do pomniejszenia podstawy opodatkowania dla przedsiębiorców, którzy nie otrzymają zapłaty w ciągu 90 dni od dnia upływu terminu płatności.

    • Podatek VAT

    Artykuł 89a ust. 1 ustawy o VAT wprowadza możliwość skorygowania podstawy opodatkowania oraz podatku należnego z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju w przypadku wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona (tj. gdy nie została uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie w ciągu 90 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze).

    Prawo do ulgi na złe długi na gruncie podatku VAT powstanie, gdy łącznie spełnione zostaną następujące warunki:

    1. dostawa towaru lub świadczenie usług jest dokonana na rzecz podatnika, o którym mowa w art. 15 ust. 1, zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny, niebędącego w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji;
    2. na dzień poprzedzający dzień złożenia deklaracji podatkowej, w której dokonuje się korekty:
      • wierzyciel i dłużnik są podatnikami zarejestrowanymi jako podatnicy VAT czynni,
      • dłużnik nie jest w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji;
    3. od daty wystawienia faktury dokumentującej wierzytelność nie upłynęły 2 lata, licząc od końca roku, w którym została wystawiona.

    Korekty z tytułu ulgi na złe długi dokonuje się w rozliczeniu za okres, w którym nieściągalność wierzytelności uznaje się za uprawdopodobnioną (tj. w okresie, w którym upłynął 90. dzień od dnia upływu terminu jej płatności określonego na fakturze), pod warunkiem że do dnia złożenia przez wierzyciela deklaracji podatkowej za ten okres wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie.

    Dłużnik, który nie opłacił faktury w ciągu 90 dni, jest zobligowany po upływie tego terminu powiększyć po swojej stronie podstawę opodatkowania i należny VAT.

    • Podatki dochodowe (PIT, CIT)

    Wierzyciel, który nie otrzymał należności lub jej części w okresie 90 dni od dnia upływu terminu płatności określonego na fakturze (rachunku) lub w umowie, ma prawo zmniejszyć podstawę obliczenia podatku o wartość tej należności lub jej części albo zwiększyć poniesioną stratę.

    Uprawnienie do zmniejszenia podstawy obliczenia podatku albo zwiększenia straty przysługuje przedsiębiorcy, który wcześniej zaliczył wartość tej wierzytelności do przychodów należnych, pod warunkiem, że wierzytelność do dnia złożenia zeznania podatkowego nie została uregulowana lub zbyta.

    Zmniejszenia podstawy obliczenia podatku albo zwiększenia straty dokonuje się w zeznaniu podatkowym składanym za rok podatkowy, w którym upłynęło 90 dni od dnia upływu terminu płatności.

    Ulgę można stosować, przy spełnieniu określonych w przepisach warunków, w rozliczeniach miesięcznych, zwiększając albo zmniejszając dochód stanowiący podstawę obliczenia zaliczki.

    Ulgi na złe długi w podatkach dochodowych nie stosuje się do transakcji handlowych dokonywanych pomiędzy podmiotami powiązanymi.

    Prawo do korzystania z ulgi na złe długi mają także podatnicy rozliczający się w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. W ich przypadku zwiększeniu albo zmniejszeniu podlegają przychody należne.

    Dłużnik, który nie opłaci faktury w ciągu 90 dni, jest zobligowany po upływie tego terminu usunąć wydatek z kosztów uzyskania przychodów lub zwiększyć swoje przychody –  dokonuje tego w zeznaniu podatkowym składanym za rok, w którym upłynęło 90 dni od terminu zapłaty.

    Uwzględniając jednak, że ulgę na złe długi stosuje się, w rozliczeniach miesięcznych (przy ustalaniu zaliczki na podatek), dłużnik zobowiązany jest do zwiększenia podstawy obliczenia podatku lub zmniejszenia straty, już od miesiąca, w którym upłynęło 90 dni od dnia upływu terminu płatności określonego na fakturze (rachunku) lub w umowie.

    4. Możliwość rozliczenia poniesionych wydatków w kosztach podatkowych – analiza przypadków

    • Kary umowne/odszkodowania z tytułu opóźnień w dostawach towarów lub wykonania usług

    Koronawirus w wielu branżach powoduje przestoje, zaburzając tym samym harmonogramy prowadzonych przez podatników działalności gospodarczych. Rośnie ryzyko rozwiązywania umów czy terminowego ich realizowania, a sami podatnicy narażeni są na ponoszenie kar umownych czy zapłatę odszkodowań. Czy tego typu wydatki podatnicy będą mogli zaliczyć do kosztów podatkowych? Odpowiedź nie jest jednoznaczna, organy podatkowe mogą takie działanie zakwestionować.

    Zgodnie z ustawą o CIT oraz ustawą o PIT, nie stanowią kosztów uzyskania przychodów kary umowne i odszkodowania z tytułu wad dostarczanych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad lub zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług (art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT, art. 23 ust. 1 pkt 19 ustawy o PIT).

    Zgodnie z linią interpretacyjną organów podatkowych, opóźnienie w wykonaniu zobowiązania, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność, może stanowić wadę wykonanych robót lub usług w rozumieniu ww. przepisów. Ponadto, dla wykluczenia możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków na odszkodowania i kary umowne z tytułu nieterminowego wykonania usług czy też opóźnienia w dostawie towarów, nie ma znaczenia przyczyna niedochowania przez dłużnika terminu świadczenia (tj. czy są one skutkiem szkody powstałej w następstwie winy dłużnika czy też szkody, na której powstanie dłużnik nie miał wpływu). Wystarczającą przesłanką jest wystąpienie odpowiedzialności dłużnika za opóźnienie czy zwłokę, która może wynikać z ustawy lub ze stosunku obligacyjnego łączącego strony (np. interpretacje indywidualne Dyrektora KIS: z dnia 24 stycznia 2020 r., znak: 0111-KDIB1-1.4010.528.2019.1.AB, z dnia 24 października 2019 r., znak: 0111-KDIB2-1.4010.387.2019.1.AR, z dnia 11 września 2019 r., znak: 0112-KDIL3-1.4011.198.2019.1.KF, z dnia 17 czerwca 2019 r., znak: 0112-KDIL3-3.4011.174.2019.2.MC).

    Niewątpliwie w obliczu pandemii koronawirusa takie stanowisko organów podatkowych powinno zostać zaktualizowane. Eksperci doktryny podatkowej wskazują na potrzebę wydania interpretacji ogólnej, która stwierdzałaby, że omawiane wyłączenie z kosztów podatkowych kar umownych i odszkodowań nie dotyczy sytuacji wywołanych siłą wyższą, z którą bez wątpliwości aktualnie mamy do czynienia.

    • Odwołanie szkoleń i konferencji

    W związku z koronawirusem podatnicy rezygnują z organizacji, jak i z uczestnictwa w konferencjach, szkoleniach, targach itp. Czy w takiej sytuacji podmioty te mają prawo do zaliczenia w poczet kosztów podatkowych uprzednio poniesionych wydatków na organizację wydarzenia/udział w wydarzeniu?

    Jeżeli w momencie poniesienia wydatki te były racjonalne i stanowiły koszt podatkowy (oraz nie zostały zwrócone), natomiast sam podatnik nie mógł przewidzieć, że wydarzenia związane z koronawirusem spowodują, że ostatecznie udział w różnego rodzaju spotkaniach nie będzie możliwy, zaliczenie ich w poczet kosztów uzyskania przychodów nie powinno być kwestionowane przez organy podatkowe. Rezygnacja z udziału w określonym wydarzeniu lub jego całkowite odwołanie przez organizatora są okolicznościami niezależnymi od podatnika-uczestnika (nie ma on na nie wpływu).

    Analogiczna kwalifikacja powinna mieć miejsce w przypadku wydatków poniesionych przez podatnika-organizatora na zorganizowanie danego wydarzenia.

    • Środki higieniczne

    W obliczu pandemii koronawirusa, niewątpliwie wydatki pracodawcy poniesione na zakup dla swoich pracowników ręczników papierowych, mydeł antybakteryjnych i innych środków higienicznych stanowią uzasadnione koszty podatkowe.

    Taka kwalifikacja dotyczy również wydatków pracodawcy na zakup spirytusu, który pracownicy będą mogli wykorzystać do dezynfekcji.

    Wydatki na alkohol podlegają wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodów tylko jeśli spełniają funkcję reprezentacji. Natomiast w sytuacji konieczności odkażenia biura czy przetarcia rąk spirytusem ciężko mówić o wydatku o charakterze reprezentacyjnym. Od takich wydatków pracodawcy, co do zasady, będzie przysługiwało również prawo do odliczenia podatku VAT.

    Z kolei wydatków na zakup środków higienicznych nie rozliczy w kosztach przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, który nie zatrudnia pracowników. W jego przypadku wydatki takie mają charakter osobisty. 

    autor: Zespół Business Tax Professionals data: 19.03.2020